Aflevering De Kunst Van Het Wankelen Met Martine Gosselink #41

“Zou je opstappen als een nieuwe regering jou zou verbieden om diversiteitsbeleid te blijven handhaven…?” Dat was een vraag tijdens een bijeenkomst van museumdirecteuren in het voorbije jaar. De meesten zeiden meteen ja. Maar Martine Gosselink, directeur van het Mauritshuis, niet. Ze moest denken aan Wilhelm Martin, directeur van datzelfde Mauritshuis tijdens de Tweede Wereldoorlog. Martine schetst hem niet als held en ook niet als collaborateur, maar als iemand die bleef, juist om te voorkomen dat er “een andere pion” zou komen die wel exact zou gaan doen wat de bezetter wilde. In het Mauritshuis zaten onderduikers voor de Arbeitseinsatz op zolder, terwijl beneden Duitse officieren “kwamen genieten van een leuk strijkje op donderdagmiddag.” Het wringt, en precies dat wringen laat zien wat manoeuvreren in extreme omstandigheden kan betekenen. De redenering van Martine is ongemakkelijk en tegelijk uiterst relevant. Blijven zitten kan betekenen dat je voorkomt dat er iemand op jouw plek komt die zonder aarzeling “dat nieuwe nationale beleid gaat uitvoeren.” In haar verhaal is dat geen lafheid, maar verantwoordelijkheid nemen in omstandigheden die je niet zelf gekozen hebt. Soms meebewegen, soms weigeren, soms tijd kopen, en dat alles om erger te voorkomen. Wilhelm Martin had kunnen vertrekken. Hij was “klaar voor pensioen”, maar hij bleef. Hij “laveerde als een koorddanser” en pas achteraf kun je constateren dat “zijn kwartje de goede kant op is gevallen.” Zijn verhaal is ook een waarschuwing tegen onze behoefte aan snelle morele helderheid. Goed en fout zijn niet altijd zwart-wit, zeker niet als je midden in de storm staat. Dan bestaat handelen uit grijswaarden: grenzen trekken, bijsturen, soms blijven om te beschermen wat anders verdwijnt. Dat is ook wat ik bedoel met “vooruitwankelen”. Niet weifelen uit gemak, maar in beweging blijven met nuance, richting het goede, zonder te doen alsof die weg ooit helemaal helder en simpel is. “Principes zijn er voor mensen die niks te vrezen hebben,” zegt Martine Gosselink.